Ukulele, choć niewielkie, potrafi wydobyć z siebie niezwykle ciepłe i radosne brzmienie. Aby w pełni cieszyć się jego muzycznymi możliwościami, kluczowe jest poznanie nazewnictwa poszczególnych strun. To podstawowa wiedza, która otwiera drzwi do nauki akordów, melodii i tworzenia własnych kompozycji.
Większość ukulele, w tym najpopularniejszy typ sopranowy, tenorowy i koncertowy, jest strojona w tak zwany standardowy strój GCEA. Oznacza to, że od najgrubszej do najcieńszej struny, licząc od góry (gdy trzymamy instrument), nazwy dźwięków to G, C, E, A. Ten układ jest powszechnie przyjęty i stanowi punkt wyjścia dla większości materiałów edukacyjnych.
Warto jednak pamiętać o pewnej specyfice stroju ukulele. Struna G, która jest najwyżej położona w standardowym stroju, często jest strojona oktawę wyżej niż można by się spodziewać. Nazywa się to „re-entrant tuning” lub strojem powrotnym. Powoduje to charakterystyczne, „dzwoniące” brzmienie ukulele, które tak wielu muzyków uwielbia. Ten specyficzny strój odróżnia ukulele od wielu innych instrumentów strunowych, gdzie struny są zazwyczaj ułożone od najniższego dźwięku do najwyższego.
Standardowy strój GCEA i jego znaczenie
Zrozumienie standardowego stroju GCEA jest fundamentem dla każdego początkującego ukuleleisty. Bez tej wiedzy nauka akordów i granie utworów będzie niezwykle utrudnione. Każda struna ma swoje konkretne miejsce i rolę w tworzeniu harmonii instrumentu.
Gdy trzymamy ukulele w pozycji gry, struny od góry do dołu to: struna G (sol), struna C (do), struna E (mi) i struna A (la). To właśnie te nazwy dźwięków będziemy napotykać najczęściej podczas nauki. Zapamiętanie tej sekwencji jest pierwszym krokiem do opanowania instrumentu.
Warto podkreślić, że kolejność liter GCEA odpowiada dźwiękom, które te struny wydają po rozluźnieniu. Kiedy dociskamy struny do progów na gryfie, zmieniamy ich długość, a co za tym idzie, wysokość dźwięku, tworząc różne akordy i melodie. Znajomość tych podstawowych dźwięków pozwala nam zrozumieć, jak budowane są poszczególne akordy.
Dla ułatwienia zapamiętania, gitarzyści i ukuleleści często stosują mnemoniczne wierszyki lub frazy. Jednym z popularnych sposobów jest zapamiętanie zdania, gdzie pierwsze litery słów odpowiadają nazwom strun. Na przykład, po angielsku często używa się frazy „Good Cooks Eat Apples” (Dobre Kucharki Jedzą Jabłka), gdzie G, C, E, A to pierwsze litery słów. W języku polskim możemy stworzyć własne, które pomogą nam utrwalić tę kolejność.
Strojenie ukulele – praktyczne wskazówki
Nawet najlepiej brzmiące ukulele będzie brzmiało fałszywie, jeśli nie będzie odpowiednio nastrojone. Strojenie jest czynnością, którą należy wykonywać przed każdą sesją gry, a czasami nawet w jej trakcie, zwłaszcza jeśli gramy na zewnątrz lub gdy instrument jest narażony na zmiany temperatury i wilgotności.
Najprostszym i najczęściej używanym narzędziem do strojenia ukulele jest tuner elektroniczny. Dostępne są zarówno tunery przypinane do główki instrumentu, które wykrywają drgania, jak i aplikacje na smartfony, które wykorzystują mikrofon telefonu. Oba rozwiązania są zazwyczaj bardzo dokładne i łatwe w obsłudze.
Proces strojenia polega na uderzaniu w poszczególne struny i dostosowywaniu napięcia każdej z nich za pomocą kluczy na główce instrumentu, tak aby tuner pokazał odpowiedni dźwięk. Dla stroju GCEA, tuner powinien wskazać:
- Struna G: dźwięk G
- Struna C: dźwięk C
- Struna E: dźwięk E
- Struna A: dźwięk A
Pamiętaj, że strojenie „na słuch” jest umiejętnością, którą można rozwijać z czasem, ale na początku zdecydowanie warto polegać na tunerze. Ważne jest, aby struny były nastrojone do właściwej wysokości, a nie tylko brzmiały podobnie. Nowe struny potrzebują też czasu, aby się „rozciągnąć”, więc mogą wymagać częstszego strojenia w pierwszych dniach użytkowania.
Różne typy ukulele i ich strojenie
Chociaż najczęściej spotykamy ukulele strojone w standardowy strój GCEA, warto wiedzieć, że istnieją inne możliwości i warianty strojenia, które mogą nieznacznie wpływać na brzmienie i sposób gry.
Ukulele tenorowe i koncertowe, podobnie jak sopranowe, zazwyczaj strojone są w GCEA. Różnią się one przede wszystkim wielkością i głośnością, ale podstawowy strój pozostaje ten sam. To sprawia, że materiały edukacyjne są uniwersalne dla tych trzech najpopularniejszych rozmiarów.
Istnieją jednak alternatywne stroje, które mogą być używane przez bardziej zaawansowanych graczy lub do specyficznych gatunków muzycznych. Jednym z nich jest tzw. niski strój G, gdzie struna G jest strojona oktawę niżej niż w standardowym stroju re-entrant. Daje to bardziej gitaropodobne brzmienie i może być preferowane przez niektórych muzyków. W tym przypadku struny od góry do dołu to G (niski), C, E, A.
Innym przykładem jest strój DGBE, który jest identyczny ze strojem czterostrunowego gitary tenorowej lub ukulele barytonowego. W tym przypadku dźwięki od góry do dołu to D (re), G (sol), B (h), E (mi). Ten strój jest zupełnie inny od GCEA i wymaga nauki nowych akordów, ale oferuje bogatsze, niższe brzmienie, które może być pożądane w pewnych aranżacjach muzycznych. Wybór stroju często zależy od preferencji muzycznych i stylu grania, jaki chcemy osiągnąć.